Δήμος Νίκος Καζαντζάκης – Η Περιοχή

Ο Δήμος “Ν. Καζαντζάκη” είναι ένας από τους μεγαλύτερους σε πληθυσμό δήμους του νομού Ηρακλείου. Στο δήμο περιλαμβάνονται 15 οικισμοί που ενσωματώθηκαν το 1994 όταν συγκροτήθηκε για πρώτη φορά με τη σημερινή του μορφή. Ο Άγιος Βασίλειος, οι Αγιές Παρασκειές, το Αλάγνι, το Αστρίτσι, οι Αστρακοί, η Καλλονή, το Καταλαγάρι, οι Κουνάβοι, οι Μελέσες, η Μυρτιά (Βαρβάροι), τα Πεζά, τα Φιλίσια, το Χουδέτσι, και πρόσφατα τα Αρμανώγεια, το Αρκάδι, τα Δαμάνια, το Μεταξοχώρι, το Μελιδοχώρι, και το Παρθένι, αριθμούν ένα σύνολο από 8.000 κατοίκους που ζουν και μοιράζονται αυτή την εύφορη και πολυάνθρωπη περιοχή της επαρχίας Πεδιάδας.

Η πλησιόχωρη με το Ηράκλειο αυτή περιοχή συνδυάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως είναι η στρατηγικής σημασίας θέση, το πλούσιο και εύφορο έδαφος αλλά και το εξαιρετικού φυσικού κάλλους τοπίο.
Για τους λόγους ακριβώς αυτούς στην περιοχή μας ήκμασαν δύο μεγάλες αρχαϊκές πόλεις η «Έλτυνα» και το «Διατόνιον» σημερινό Αστρίτσι γνωστές και από πινακίδες Γραμμικής Β γραφής της Κνωσού.

Μνημεία, Αξιοθέατα, Περιοχές φυσικού κάλους

Σημαντικά μνημεία που αποκαλύφθηκαν με ανασκαφές αλλά και τυχαία ευρήματα πιστοποιούν την σπουδαιότητα της περιοχής κατά τα προϊστορικά και αρχαία χρόνια. Η μινωική αγροικία στο Αλάγνι και ο μετανακτορικός θαλαμωτός τάφος στο Χουδέτσι. Το πρωτογεωμετρικό – γεωμετρικό νεκροταφείο στους Κουνάβους με το μοναδικό για τη βόρεια-κεντρική Κρήτη θολωτό γεωμετρικό τάφο. Το δαιδαλικό άγαλμα καθιστή γυναικείας μορφής από το Αστρίτσι. Η αρχαϊκή κεφαλή Αθηνάς από το Χουδέτσι είναι μερικά μόνο ευρήματα αυτών των περιόδων.

Κατά τη Βυζαντινή εποχή και την περίοδο της Βενετοκρατίας η περιοχή είχε ιδιαίτερη σημασία. Αυτή η σπουδαιότητα πιστοποιείται από την πυκνότητα των οικισμών και το μεγάλο αριθμό εκκλησιαστικών και άλλων μνημείων. Σ’ αυτά συγκαταλέγονται σημαντικά μνημεία όπως ο πεντάτρουλλος ναός του Χριστού στους Κουνάβους, ο σταυρεπίστεγος της Παναγίας στο Αλάγνι, η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Γεωργίου στους Αστρακούς και η κρήνη του 1671 στο Χουδέτσι. Αξιόλογη είναι επίσης η παλιά Μονή Παναγίας Σπηλιώτισσας (10ου αιώνα), που αποτελεί μετόχι της Μονής Σινά. Η μονή Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη πλούσια σε ιστορία, ανήκει στο χώρο του Δήμου.

Στην ίδια περιοχή ανήκουν και τα τρία μεσαιωνικά φρούρια, γνωστά σήμερα ως ο «Κάστελλος» και οι «Θόλοι» των Μελεσών και ο «Κάστελλος» του Καταλαγαρίου.
Εντυπωσιακά στοιχεία για την οικονομία και την καθημερινή ζωή των κατοίκων της περιοχής κατά την ίδια αυτή εποχή προσφέρουν τα σημαντικά σύνολα των λαξευτών και καμαροσκεπών πατητηριών της, που είναι μοναδικά σε μέγεθος και αριθμό στην Κρήτη. Καλύπτουν μια μεγάλη ιστορική περίοδο, από τον 8ο μέχρι τον 16ο αιώνα.

Στο Δήμο υπάρχουν τοπία ξεχωριστής φυσικής ομορφιάς όπως τα φαράγγια της Μονής Σπηλιώτισσας, των Κουνάβων, των Κάτω Αστρακών, και του Αστριτσίου.

Σημαντικό αξιοθέατο είναι το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη που ίδρυσε ο σκηνογράφος Γιώργος Ανεμογιάννης και είναι αφιερωμένο στο μεγάλο συγγραφέα. Το Μουσείο βρίσκεται στον οικισμό Βαρβάροι (Μυρτιά) που είναι και η γενέτειρα του πατέρα του, Καπετάν Μιχάλη.

Με μια διαχρονική ματιά αντιλαμβάνεται κάποιος εύκολα την σπουδαιότητα της συνεχούς μέσα στο χρόνο παρουσίας του ανθρώπου σ’ αυτή την πλούσια και ζωντανή περιοχή της πεδιάδας.

Οικονομία

Η οικονομία της περιοχής στηρίζεται κατά κύριο λόγο στα γεωργικά προϊόντα και ιδιαίτερα στην παραγωγή κρασιού. Δεν είναι τυχαίο, ότι η παραγωγή κρασιού αποτελεί και σήμερα μια από τις κύριες πλουτοπαραγωγικές πηγές της περιοχής. Δίπλα και γύρω από τα βυζαντινά πατητήρια κρασιού, έχουν στηθεί και λειτουργούν μεγάλες οινοπαραγωγικές μονάδες. Αξιόλογες βιομηχανικές μονάδες ωρίμανσης και εμφιάλωσης οίνου αξιοποιούν τις μοναδικές ποικιλίες σταφυλιού της περιοχής όπως το Κοτσιφάλι, τη Βιλάνα, το Μαντηλάρι.

Η Ένωση Πεζών, η εταιρία «Μίνως» του Μηλιαράκη, το οινοποιείο της οικογένειας Λυραράκη, το οινοποιείο Τιτάκη, η εταιρία «Ολυμπιάς», παράγουν και εμφιαλώνουν μερικά από τα πιο ονομαστά κρασιά της Κρήτης. Η πραγματοποίηση του Διεθνούς Επιστημονικού Συμποσίου στους Κουνάβους τον Απρίλη του 1998 με θέμα το κρασί σημαδεύει το ενδιαφέρον και τις προοπτικές για την κύρια αυτή πηγή εισοδήματος της περιοχής.

Σπουδαίο ρόλο στην οικονομία της περιοχής έχει το ελαιόλαδο, που παράγεται σε μεγάλες ποσότητες. Σύγχρονες μονάδες τυποποίησης συλλέγουν, τυποποιούν, και εμπορεύονται το ελαιόλαδο της περιοχής.

Καθοριστικό ρόλο για την ανάπτυξη και τη φυσιογνωμία της περιοχής έπαιξε η Ένωση Πεζών. Η Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών με έδρα τα Πεζά, ιδρύθηκε το 1933 και δημιούργησε μια οικονομική μονάδα με έμφαση στην παραγωγή κρασιού. Η Ένωση Πεζών εξελίχθηκε σε μια μοναδική για τα δεδομένα των Βαλκανίων συνεταιριστική οικονομική μονάδα. Σήμερα, αποτελείται από 3000 συνεταιριστές, απασχολεί ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων της περιοχής και εξακολουθεί να είναι ένας δυναμικός οικονομικός παράγοντας του τόπου.

Πολιτισμός

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί στη διατήρηση αλλά και την ανάπτυξη της πολιτιστικής φυσιογνωμίας της περιοχής. Σήμερα στο δήμος μας λειτουργούν θεατρική ομάδα, δημοτικές σχολές μουσικής και χορού, προγράμματα μαζικού αθλητισμού, δημοτικό αθλητικό σωματείο άρσης βαρών και ελληνορωμαϊκής πάλης.
Την περίοδο του καλοκαιριού πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις σε όλους τους οικισμούς του Δήμου όπου θέατρο, μουσική, χορός, λόγος, εικαστικά δημιουργήματα έρχονται κοντά στους κατοίκους του Δήμου αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Την περίοδο του καλοκαιριού πραγματοποιούνται και αθλητικές εκδηλώσεις με την επωνυμία «Καζαντζάκεια». Περιλαμβάνουν αγώνες δρόμου μικρών και μεγάλων αποστάσεων, πρωτάθλημα μπάσκετ σε δημοτικό (μεταξύ οικισμών) και διαδημοτικών (μεταξύ δήμων) επίπεδο.
Ξεχωριστής σημασίας – όχι μόνο για την περιοχή – είναι η δημιουργία του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας στους Βαρβάρους, (Μυρτιά) με στόχο να καταγράψει, να αξιοποιήσει και να προβάλει κάθε στοιχείο της Κρητικής Λογοτεχνικής παραγωγής.

Ανάπτυξη – Προοπτικές

Οι ανάγκες αλλά και οι προοπτικές που ανοίγονται στο δήμο απαιτούν ένα ευέλικτο μηχανισμό που θα έχει άρτια στελέχωση και εξοπλισμό. Για το λόγο αυτό δημιουργήθηκε η Δημοτική Επιχείρηση ΕΛΤΥΝΑ που στόχο έχει να οργανώσει, να καθοδηγήσει και να ολοκληρώσει τα έργα υποδομής και ανάπτυξης της περιοχής. Αυτό το πετυχαίνει αναλαμβάνοντας να εξεύρει χρηματοδοτήσεις από αναπτυξιακά προγράμματα και τεχνικά έργα.
‘Ήδη ο δήμος σε συνδυασμός με την δημοτική επιχείρηση διαθέτει σημαντική υλικοτεχνική υποδομή για την εκτέλεση έργων (χωματουργικά μηχανήματα, φορτηγά, εξειδικευμένο προσωπικό), αλλά και τη μεταφορά μαθητών (λεωφορεία).
Στο άμεσο μέλλον οι στόχοι του Δήμου Νίκου Καζαντζάκη είναι:

• Ολοκλήρωση υποδομών ύδρευσης – άρδευσης – αποχέτευσης.
• Κατασκευή σταθμού βιολογικού καθαρισμού.
• Η οριστική αντιμετώπιση της λειψυδρίας με την ενοποίηση των υδάτινων πόρων της περιοχής του δήμου.
• Η ολοκλήρωση των προγραμμάτων συντήρησης και ανάδειξης των ιστορικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων της περιοχής. Ένταξη τους στις πολιτιστικές διαδρομές που διέρχονται από την    περιοχή.
• Η αξιοποίηση των μελετών για την εκμετάλλευση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (αιολική, ηλιακή ενέργεια).
• Η προστασία και ανάδειξη των περιοχών φυσικού κάλλους.
• Η ανάπτυξη οικολογικής ευαισθησίας στους νέους με τη δημιουργία του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στις Αγιές Παρασκιές.